Bir alışverişte el değiştiren yalnızca para ve mal değildir; hak, güven ve vicdan da el değiştirir. Esnaf sattığı malın, müşteri verdiği paranın hakkını gözetmek zorundadır. Çünkü ticarette ahlak, yalnızca “Beni kandırmasınlar.” demek değil, “Ben de karşımdakini kandırmayacağım.” diyebilmektir.
İslam’ın ticaret anlayışında kazanç vardır ama haksız kazanç yoktur; kâr vardır ama kul hakkı yoktur. Esnafın hakkı da haktır, müşterinin hakkı da…
Kur’an’ı Kerim’in Ölçüsü
Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:
“Ölçü ve tartıyı adaletle tam yapın; insanların eşyalarını eksik vermeyin.”(Şuarâ, 26/181-183)
Bu ilahi ölçü, geçmişin pazarları kadar bugünün marketini, dükkânını ve internet alışverişini de kapsar.
Esnaf ürünün kusurunu gizlememeli, eksik tartmamalı, fiyatı açıkça belirtmelidir. Müşteri de esnafın emeğini gözetmeli, haksız indirim peşinde koşmamalı ve kendisine ait olmayan bir avantajdan yararlanmamalıdır.
Peygamberimizin Pazardaki Uyarısı
Bir gün Peygamber Efendimiz (SAV) pazarda bir yiyecek yığınının yanından geçerken elini içine daldırdı ve alt kısmının ıslak olduğunu fark etti. Satıcı, yağmurdan ıslandığını söyleyince Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (SAV):
“İnsanların görmesi için ıslak kısmı üste koymalı değil mi?” buyurdu ve ardından şu önemli uyarıyı yaptı:
“Bizi aldatan bizden değildir.”(Müslim, Îmân, 164)
Bu hadis, sadece bir yiyeceğin kusurunu gizlemeyi değil, karşı tarafın bilmediği bir durumdan faydalanarak kazanç sağlamayı yasaklayan güçlü bir ahlak ölçüsüdür.
Esnaf da Müşteri de İmtihanda
Bugün alışveriş yöntemleri değişti; ancak dürüstlük ölçüsü değişmedi.
Esnaf “Müşteri anlamaz.” diyerek hileyi meşrulaştıramaz. Müşteri de “Esnaf zaten kazanıyor.” diyerek haksızlığı kendisine hak göremez.
Çünkü birinin kazancı, diğerinin hakkını ortadan kaldırmaz.
Gerçek ticaret, bir tarafın kazanıp diğer tarafın kaybetmesi değil; iki tarafın da gönül rahatlığıyla ayrıldığı ticarettir.
Unutmayalım: Hileyle kazanılan para cebi doldurabilir ama gönlü ve kazancı bereketlendirmez. Helal lokmanın değeri ise miktarından önce temizliğindedir.
Dua
Allah’ım!
Bizleri ticaretinde dürüst, sözünde doğru, ölçüsünde adil, kazancında helal eyle. Esnafımıza bereketli kazanç, müşterilerimize hakkaniyet ve güzel ahlak nasip eyle.
Bizleri hileden, haram kazançtan ve kul hakkından muhafaza eyle. Kazancımıza bereket, sofralarımıza huzur, gönüllerimize doğruluk ihsan eyle.
“Bizi aldatan bizden değildir.” uyarısını hayatımızın ölçüsü hâline getirmeyi bizlere nasip eyle.
Âmin.
Haftaya başka bir konuda buluşmak dileğiyle. Rabbim bizleri doğruluktan, helal kazançtan ve kul hakkından ayrılmayan kullarından eylesin. Dua ile…