Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Abdulhadi Timurtaş ile araştırmacı Ömer Demir'in kaleme aldığı "Sabotete – Siirt Arapçasının Sözlü Kültür Hafızası" başlıklı bilimsel çalışma, Siirt'in unutulmaya yüz tutmuş kültürel mirasını yeniden gündeme taşıdı.
Fikriyat Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi'nin 2026 yılı Haziran sayısında yayımlanan araştırmada, Siirt halkının "Sabotete" adıyla tanıdığı Sabriye Tete'nin hayatı ve Siirt Arapçasının sözlü kültürüne yaptığı katkılar ayrıntılı şekilde ele alındı.
Araştırmaya göre, küçük yaşta geçirdiği çiçek hastalığı nedeniyle görme yetisini kaybeden Sabotete, tüm zorluklara rağmen yaşamı boyunca düğün, nişan, sünnet, asker uğurlama ve kına geceleri gibi geleneksel törenlerde söylediği Arapça şarkılar, kasideler ve hikâyelerle Siirt Araplarının kültürel hafızasını nesilden nesile aktardı.
Yok Olmaya Yüz Tutan Kültür Kayıt Altına Alındı
Makalede, Sabotete'nin yalnızca güçlü sesiyle tanınan bir halk sanatçısı olmadığı; aynı zamanda Siirt Arapçasının dil özelliklerini, geleneklerini ve folklorunu yaşatan en önemli sözlü kültür taşıyıcılarından biri olduğu vurgulanıyor. Çalışma kapsamında onun hakkında anlatılan hatıralar ile seslendirdiği eserler, kendisini tanıyan kişilerle yapılan mülakatlar sayesinde kayıt altına alındı.
Şarkılar İlk Kez Bilimsel Olarak Derlendi
Araştırmada Sabotete'nin asker uğurlamalarında, düğünlerde, sünnet törenlerinde ve kız isteme merasimlerinde söylediği çok sayıda Siirt Arapçası şarkı ilk kez Arapça metni, bilimsel transkripsiyonu ve Türkçe tercümesiyle birlikte yayımlandı. Böylece yalnızca sözlü olarak yaşayan birçok eser kalıcı şekilde kayıt altına alınmış oldu.
Kültürel Hafızaya Katkı
Araştırmacılar, bu çalışmanın yalnızca Sabotete'nin hayatını anlatmakla kalmadığını; aynı zamanda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan Siirt Arapçasının korunmasına, yerel ağız özelliklerinin belgelenmesine ve bölgenin kültürel mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sağlamayı amaçladığını ifade ediyor.
Yıllar boyunca Siirt halkının hafızasında yaşayan Sabotete, bilimsel araştırma sayesinde artık yalnızca hatıralarda değil, akademik literatürde de hak ettiği yeri almış oldu.
